Giải Mã Bệnh Viêm Họng Hạt Mùa Đông

Khi gió mùa Đông Bắc tràn về, nhiệt độ giảm sâu kèm theo độ ẩm thấp (hoặc nồm ẩm thất thường), các phòng khám Tai Mũi Họng thường tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân đến khám với cùng một lời than phiền: “Bác sĩ ơi, tôi không đau họng lắm nhưng lúc nào cũng thấy vướng, nhưng nuốt thì không trôi, khạc cũng không ra, soi gương thấy trong họng lổn nhổn hạt đỏ…”.

Đó chính là bức tranh điển hình của Viêm họng hạt – một thể bệnh mạn tính của viêm họng, thường bùng phát mạnh mẽ và gây khó chịu dai dẳng mỗi khi thời tiết chuyển lạnh. Vậy tại sao căn bệnh này lại “ưa” mùa đông đến thế? Và làm sao để dứt điểm cảm giác vướng víu khó chịu này?

1. Nhận Diện Cảm Giác “Vướng Họng” Do Viêm Họng Hạt

Khác với viêm họng cấp tính (thường gây đau rát dữ dội, sốt cao), viêm họng hạt diễn biến âm thầm nhưng dai dẳng. Người bệnh thường mô tả triệu chứng của mình như sau:

• Cảm giác vướng víu (Globus sensation): Đây là triệu chứng điển hình nhất. Người bệnh luôn cảm thấy như có sợi tóc, hạt cơm hay xương cá mắc kẹt trong họng. Dù uống nước hay cố nuốt nước bọt cũng không hết.

• Đờm nhầy bám dính: Đờm thường đặc, quánh dính vào thành sau họng, khiến người bệnh phải khắng hắng, hặng giọng hoặc khạc nhổ liên tục để làm thông cổ.

• Ngứa cổ họng: Cơn ngứa kích thích gây ho khan hoặc ho có đờm, đặc biệt là vào buổi sáng sớm khi thức dậy hoặc đêm khuya.

• Hình ảnh thực thể: Khi há miệng soi gương, có thể thấy thành sau họng đỏ, dày lên và xuất hiện các hạt trắng hoặc đỏ lồi lên, kích thước to nhỏ khác nhau (như hạt ngô, đầu đinh ghim).

  

2. Tại Sao Trời Lạnh Lại Là “Mùa” Của Viêm Họng Hạt?

Viêm họng hạt thực chất là tình trạng các tổ chức bạch huyết (lymphoid) ở thành sau họng phải làm việc quá tải trong thời gian dài để tiêu diệt vi khuẩn, dẫn đến sưng to và xơ hóa, không thể xẹp lại được nữa.

Vào mùa đông, tình trạng này dễ tái phát và trở nặng do 3 nguyên nhân chính:

Không khí lạnh và khô

Không khí lạnh đi vào mũi họng làm mạch máu co lại, giảm lượng máu nuôi dưỡng niêm mạc. Đồng thời, độ ẩm thấp làm niêm mạc họng bị khô, mất đi lớp nhầy bảo vệ tự nhiên, khiến các “hạt” bạch huyết càng bị kích ứng, sưng to hơn gây cảm giác vướng.

Sự tấn công của virus, vi khuẩn

Mùa lạnh là thời điểm hệ miễn dịch suy yếu, tạo điều kiện cho virus cúm, Adenovirus, Rhino virus… tấn công. Khi họng bị viêm nhiễm mới, các hạt cũ chưa lành lại sưng to thêm, các hạt mới mọc lên, tạo thành vòng luẩn quẩn.

Thói quen sinh hoạt

Việc uống ít nước vào mùa đông, ăn đồ cay nóng (lẩu, nướng) quá nhiều, hoặc tắm muộn, nằm ngủ hở cổ… đều là những yếu tố kích thích trực tiếp làm niêm mạc họng sung huyết.

3. Viêm Họng Hạt Có Nguy Hiểm Không?

Nhiều người coi thường bệnh này vì nó không gây sốt hay đau đớn dữ dội. Tuy nhiên, nếu để tình trạng “vướng họng, có đờm” kéo dài, bệnh có thể gây ra nhiều phiền toái:

• Ảnh hưởng chất lượng sống: Người bệnh luôn tự ti vì hơi thở có mùi hôi (do vi khuẩn trú ngụ trong các hạt), mất ngủ vì ho đêm, khó chịu khi ăn uống.

• Biến chứng lân cận: Viêm lan sang xung quanh gây viêm mũi xoang, viêm tai giữa, viêm thanh quản (gây khàn tiếng, mất tiếng).

• Áp xe họng: Các hạt bị nhiễm trùng nặng có thể tụ mủ gây áp xe thành họng.

• Ung thư vòm họng: Tuy viêm họng hạt lành tính, nhưng triệu chứng của nó rất dễ nhầm lẫn với giai đoạn đầu của ung thư vòm họng. Nếu điều trị mãi không khỏi, bạn cần đi tầm soát ung thư ngay.

  

4. Giải Pháp “Thổi Bay” Cảm Giác Vướng Họng Tại Nhà

Viêm họng hạt rất khó điều trị dứt điểm bằng kháng sinh (kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không làm mất các hạt xơ hóa). Chìa khóa nằm ở việc làm sạch, giữ ấm và phục hồi niêm mạc.

Súc miệng nước muối sinh lý ấm (Quan trọng nhất)

• Nước muối ưu trương giúp hút nước từ các tế bào viêm, làm giảm phù nề các hạt lympho, giảm cảm giác vướng víu.

• Cách làm: Súc họng sâu (ngửa cổ lên trời kêu khò khò) bằng nước muối ấm 2-3 lần/ngày. Lưu ý dùng nước muối ấm, không dùng nước lạnh.

  

Giữ ẩm vùng cổ và mũi họng

• Luôn quàng khăn mỏng khi đi ngủ nếu trời quá lạnh.

• Uống đủ 2 lít nước ấm mỗi ngày để làm loãng đờm, giúp đờm dễ long ra ngoài, giảm cảm giác dính họng.

• Đeo khẩu trang khi ra đường để tránh hít phải không khí lạnh trực tiếp.

Sử dụng thảo dược tự nhiên

• Mật ong và chanh đào: Ngâm chanh đào mật ong uống mỗi sáng giúp sát khuẩn và làm dịu niêm mạc.

• Trà Gừng: Tính ấm của gừng giúp máu lưu thông tốt hơn đến vùng họng, giảm sưng viêm.

• Lá tía tô: Nấu nước lá tía tô uống giúp hóa đờm, giảm ho rất tốt.

5. Có Nên “Đốt Hạt” Để Chữa Dứt Điểm?

Rất nhiều bệnh nhân nôn nóng muốn đi “đốt hạt” (bằng laser hoặc nhiệt điện) để hết vướng. Tuy nhiên, các bác sĩ Tai Mũi Họng khuyến cáo:

• Đốt hạt chỉ là giải pháp tạm thời giải quyết phần ngọn (loại bỏ hạt to).

• Nếu không điều trị nguyên nhân gốc rễ (như viêm xoang chảy dịch sau, trào ngược dạ dày, hoặc giữ vệ sinh kém), các hạt mới sẽ mọc lại rất nhanh, thậm chí mọc nhiều hơn và gây sẹo họng.

• Chỉ nên đốt hạt khi: Các hạt quá to gây khó nuốt, khó thở hoặc gây kích ứng ho quá nhiều mà điều trị nội khoa không đỡ.

6. Khi Nào Cần Đi Khám?

Bạn cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu:

• Cảm giác vướng họng kéo dài trên 2 tuần không giảm.

• Khàn tiếng kéo dài.

• Ho khạc ra máu hoặc đờm có dây máu.

• Sờ thấy hạch cổ sưng đau.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

Viêm họng hạt mùa lạnh tuy không nguy hiểm tức thì nhưng giống như “cái gai” trong cổ họng, làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Thay vì lạm dụng kháng sinh hay vội vàng đi đốt, hãy bắt đầu từ việc giữ ấm cơ thể, vệ sinh mũi họng sạch sẽ mỗi ngày. Một chiếc cổ họng khỏe mạnh sẽ giúp bạn tận hưởng mùa đông trọn vẹn hơn mà không lo vướng víu, đờm ho.