Liệt Dây Thần Kinh Số VII Tăng Đột Biến Mùa Rét – Ai Cũng Có Thể Là Nạn Nhân

Sáng sớm thức dậy, bạn bước xuống giường đánh răng rửa mặt như mọi ngày. Bỗng nhiên, bạn phát hiện nước súc miệng cứ trào ra ở mép, mắt một bên không nhắm kín được, và khi soi gương, khuôn mặt mình đã bị biến dạng, méo xệch sang một bên… Đó chính là “cơn ác mộng” mang tên: Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (Bell’s Palsy).

Vào mùa đông, đặc biệt là những đợt rét đậm, rét hại hoặc thời tiết chuyển mùa, số lượng bệnh nhân nhập viện vì căn bệnh này thường tăng đột biến gấp 2-3 lần. Đáng lo ngại hơn, bệnh không chỉ tấn công người già mà ngày càng trẻ hóa, xuất hiện ở cả thanh niên và trẻ em.

Vậy tại sao gió lạnh lại là “khắc tinh” của dây thần kinh số 7? Làm thế nào để phòng tránh tình trạng “trúng gió” méo miệng này? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức y khoa cần thiết nhất.

1. Giải Mã: Tại Sao Trời Lạnh Lại Gây Liệt Mặt?

Theo thống kê y tế, 80% các ca liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên là do nhiễm lạnh. Để hiểu lý do, chúng ta cần nhìn vào cấu trúc giải phẫu của dây thần kinh này.

Dây thần kinh số 7 (dây mặt) phụ trách vận động các cơ bám da mặt (cười, nhắm mắt, nhăn trán…). Đường đi của nó rất phức tạp, phải chui qua một ống xương hẹp trong xương đá (xương thái dương).

Cơ chế gây bệnh do lạnh: Khi cơ thể tiếp xúc đột ngột với luồng khí lạnh (gió lùa, tắm nước lạnh, đi ra ngoài sáng sớm…), mạch máu nuôi dưỡng dây thần kinh số 7 sẽ bị co thắt mạnh (co mạch).

1. Thiếu máu nuôi dưỡng: Việc co mạch làm giảm lượng máu đến nuôi dây thần kinh.

2. Phù nề và chèn ép: Dây thần kinh bị thiếu máu sẽ phản ứng bằng cách sưng phù lên. Tuy nhiên, do nó nằm trong một ống xương chật hẹp, không có chỗ để giãn nở, nên nó sẽ bị chèn ép ngay trong ống xương này.

3. Hậu quả: Sự chèn ép làm dây thần kinh bị “tê liệt”, mất khả năng truyền tín hiệu đến các cơ mặt, dẫn đến liệt nửa mặt.

   

2. Dấu Hiệu Nhận Biết Điển Hình: Hãy Nhớ Quy Tắc “Soi Gương”

Các triệu chứng của liệt dây 7 do lạnh thường xuất hiện rất đột ngột (thường là sau một đêm ngủ dậy). Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách đứng trước gương và thực hiện các động tác sau:

• Khuôn mặt mất cân đối: Nhân trung (rãnh giữa môi trên) bị lệch sang bên lành. Bên bị liệt trông đờ đẫn, cơ mặt xệ xuống.

• Mắt không nhắm kín (Dấu hiệu Charles Bell): Bên bị bệnh mắt nhắm không kín, nhìn thấy lòng trắng mắt lộn lên trên. Chảy nước mắt giàn giụa do không có mí mắt gạt nước.

• Miệng bị méo: Khi cười hoặc nói, miệng bị kéo lệch sang bên lành. Bên bệnh không cử động được.

• Khó khăn trong sinh hoạt:

  • Uống nước bị trào ra ngoài ở khóe miệng.

  • Thức ăn hay bị đọng lại ở má bên liệt.

  • Không làm được các động tác: Huýt sáo, thổi lửa, phồng má, nhăn trán.

• Dấu hiệu khác: Mất vị giác ở 2/3 trước lưỡi, ù tai hoặc đau sau tai (dấu hiệu báo trước).

3. Những Đối Tượng “Trong Tầm Ngắm” Của Bệnh

Ai cũng có thể bị liệt mặt, nhưng những nhóm sau đây có nguy cơ cao nhất vào mùa lạnh:

1. Người cao tuổi: Do hệ mạch máu đã bị xơ vữa, khả năng đàn hồi kém, nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ.

2. Người có thể trạng yếu, huyết áp thấp: Dễ bị tác động bởi gió lạnh.

3. Phụ nữ mang thai: Đặc biệt là 3 tháng cuối, do sự thay đổi nội tiết tố và giữ nước gây chèn ép nhẹ dây thần kinh, khi gặp lạnh dễ bùng phát bệnh.

4. Người hay uống rượu bia về đêm: Rượu làm giãn mạch, thoát nhiệt nhanh. Khi đi đường gặp gió lạnh, mạch co lại đột ngột gây sốc nhiệt.

5. Người có thói quen sinh hoạt sai lầm: Tắm gội muộn, nằm ngủ mở cửa sổ đón gió lùa, tập thể dục quá sớm.

   

4. Xử Lý Sai Cách: Những Sai Lầm “Chết Người” Cần Tránh

Trong dân gian có rất nhiều mẹo chữa méo miệng, nhưng nếu áp dụng sai có thể khiến bệnh nặng hơn hoặc bỏ lỡ “thời gian vàng”.

• ❌ Tuyệt đối không cạo gió, chích lể: Nhiều người thấy méo miệng nghĩ là trúng gió độc nên đè ra cạo gió, chích máu vùng mặt. Điều này không những không khỏi mà còn gây đau đớn, nhiễm trùng và kích thích co cứng cơ mặt sau này.

• ❌ Không dán cao nóng bừa bãi: Dán cao Salonpas hay cao nóng trực tiếp lên mặt có thể gây kích ứng da, bỏng rát, làm tổn thương thêm dây thần kinh.

• ❌ Không tự ý điều trị tại nhà: Thời gian vàng để điều trị phục hồi hoàn toàn là 72 giờ đầu (3 ngày đầu). Nếu để quá lâu, dây thần kinh bị chèn ép lâu ngày sẽ thoái hóa, nguy cơ để lại di chứng vĩnh viễn (mặt bị méo, mắt nhắm không kín suốt đời) là rất cao.

✅ Xử trí đúng: Ngay khi phát hiện dấu hiệu, cần:

1. Đeo khẩu trang, quàng khăn ấm, đeo kính (để bảo vệ mắt) ngay lập tức.

2. Đến ngay bệnh viện chuyên khoa Thần kinh hoặc Y học cổ truyền.

5. Phòng Ngừa Liệt Dây 7: 5 Nguyên Tắc “Sống Sót” Mùa Đông

Để bảo vệ “mặt tiền” của mình trong những ngày giá rét, hãy tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc 1: Giữ ấm là sống còn

• Khi ra đường: Mặc ấm, đặc biệt phải giữ ấm vùng đầu, mặt, cổ và tai. Nên đeo khẩu trang dày và quàng khăn kín cổ.

• Khi ngủ: Đóng kín cửa sổ, tránh gió lùa trực tiếp vào người (đặc biệt là khe cửa).

  

Nguyên tắc 2: Tránh sốc nhiệt đột ngột

• Khi tỉnh dậy vào buổi sáng: Đừng tung chăn bước xuống giường ngay. Hãy nằm trên giường, vận động nhẹ nhàng vài phút, xoa nóng hai bàn tay rồi áp lên mặt, xoa bóp vùng mặt cho ấm lên rồi mới rời giường.

• Không tắm quá muộn (sau 10h đêm) và không tắm nước lạnh. Phòng tắm phải kín gió.

Nguyên tắc 3: Hạn chế rượu bia buổi tối

• Sau khi uống rượu, cơ thể rất dễ bị nhiễm lạnh. Nếu bắt buộc phải uống, hãy đợi tỉnh táo, mặc thật ấm trước khi về hoặc đi taxi/ô tô, tuyệt đối không đi xe máy hứng gió lạnh.

Nguyên tắc 4: Thận trọng khi tập thể dục

• Người già không nên đi tập thể dục quá sớm (khi trời còn sương muối, lạnh buốt). Nên đợi khi có ánh nắng mặt trời hoặc chuyển sang tập trong nhà.

Nguyên tắc 5: Tăng cường sức đề kháng

• Ăn uống đủ chất, bổ sung Vitamin C để tăng cường hệ miễn dịch.

• Vệ sinh răng miệng sạch sẽ để tránh các ổ viêm nhiễm lân cận vùng tai – xương đá.

  

Liệt dây thần kinh số 7 tuy không đe dọa trực tiếp đến tính mạng như đột quỵ não, nhưng nó “tàn phá” dung nhan, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao tiếp, ăn uống và tâm lý người bệnh.

Đừng để một chút chủ quan với gió lạnh khiến nụ cười của bạn bị méo mó. Hãy ghi nhớ các biện pháp phòng ngừa trên và chia sẻ cho người thân, đặc biệt là ông bà, cha mẹ để cùng nhau đi qua mùa đông an toàn, khỏe mạnh.