Tại Sao Nhiều Người Già Bị Đột Quỵ Lúc Rạng Sáng? “Điểm Mặt” Những Thói Quen Sai Lầm Cần Bỏ Ngay

Khi nhiệt độ giảm sâu, đặc biệt là vào những đợt rét đậm, các khoa Cấp cứu và Đột quỵ luôn trong tình trạng quá tải. Đáng buồn thay, rất nhiều ca tai biến mạch máu não thương tâm xảy ra ngay tại nhà, vào lúc sáng sớm, bắt nguồn từ những thói quen sinh hoạt tưởng chừng như vô hại của người cao tuổi.

Dưới góc độ y khoa, buổi sáng mùa đông hội tụ đầy đủ các yếu tố bất lợi: nhiệt độ thấp nhất, huyết áp tăng cao theo nhịp sinh học và độ nhớt của máu tăng. Nếu cộng thêm những thói quen sai lầm dưới đây, nó sẽ trở thành “ngòi nổ” kích hoạt cơn đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Dưới đây là 5 thói quen “chết người” mà người cao tuổi và gia đình cần tuyệt đối lưu ý để phòng tránh.

1. Bật Dậy Ngay Khi Vừa Thức Giấc (Nguy Hiểm Nhất)

Đây là thói quen phổ biến nhất và cũng nguy hiểm nhất.

• Cơ chế y khoa: Khi đang ngủ, cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, nhịp tim chậm, huyết áp thấp. Khi tỉnh giấc, hệ thần kinh giao cảm kích hoạt để đánh thức cơ thể, khiến huyết áp tăng lên tự nhiên. Nếu người già bật dậy quá nhanh, sự thay đổi tư thế đột ngột cộng với huyết áp đang tăng sẽ gây ra sốc áp lực, làm mạch máu não (vốn đã xơ vữa và yếu) không chịu nổi áp lực và bị vỡ. Ngoài ra, việc đứng dậy nhanh còn gây hạ huyết áp tư thế đứng, làm thiếu máu não thoáng qua, gây chóng mặt, té ngã.
• Lời khuyên: Hãy áp dụng “Quy tắc 3 cái nửa phút”:
  1. Khi thức giấc, nằm yên trên giường 30 giây cho tỉnh táo.
  2. Ngồi dậy tại giường 30 giây.
  3. Thả hai chân xuống nền nhà 30 giây rồi mới đứng dậy đi lại.

     

2. Ra Khỏi Nhà Tập Thể Dục Quá Sớm (Khi Trời Còn Tối/Sương)

Người già thường có thói quen dậy từ 4-5h sáng để đi bộ, tập dưỡng sinh. Tuy nhiên, vào mùa đông, thói quen tốt này lại trở thành “dao hai lưỡi”.

• Cơ chế y khoa: Lúc rạng sáng là thời điểm nhiệt độ xuống thấp nhất trong ngày, sương mù dày đặc và nồng độ bụi mịn cao. Khi bước từ trong nhà ấm ra ngoài trời lạnh, cơ thể sẽ bị sốc nhiệt. Mạch máu ngoại vi co thắt đột ngột để giữ nhiệt, đẩy huyết áp tăng vọt kịch phát (Cơn tăng huyết áp khẩn cấp), dễ dẫn đến đột quỵ.
• Lời khuyên: Vào mùa đông, người cao tuổi TUYỆT ĐỐI KHÔNG đi tập thể dục trước 6h30 sáng. Hãy chờ khi mặt trời lên, sương tan bớt. Tốt nhất là nên chuyển sang tập các bài tập nhẹ nhàng trong nhà, nơi kín gió.

  

3. Rửa Mặt Bằng Nước Lạnh

Nhiều người chủ quan cho rằng rửa mặt nước lạnh cho tỉnh táo, hoặc lười bật bình nóng lạnh.

• Cơ chế y khoa: Vùng mặt và cổ có rất nhiều dây thần kinh nhạy cảm. Nước lạnh tạt vào mặt vào buổi sáng sẽ kích thích dây thần kinh phế vị và gây co mạch máu vùng mặt/cổ tức thì, làm tăng gánh nặng cho tim và não bộ.
• Lời khuyên: Luôn chuẩn bị sẵn nước ấm để rửa mặt và đánh răng vào buổi sáng.

4. Đi Vệ Sinh Mà Mặc Phong Phanh (Đặc Biệt Là Đại Tiện)

Nhu cầu đi vệ sinh vào buổi sáng (đặc biệt là đi đại tiện) là rất bình thường. Nhưng nguy hiểm nằm ở chỗ người già thường sợ không kịp, nên vùng dậy đi ngay mà không khoác thêm áo ấm.

• Cơ chế y khoa: Nhà vệ sinh thường lạnh hơn phòng ngủ và có gió lùa. Khi đi đại tiện, đặc biệt nếu bị táo bón, người già thường phải dùng sức rặn (nghiệm pháp Valsalva). Hành động nín thở và rặn làm tăng áp lực ổ bụng và lồng ngực, khiến huyết áp tăng vọt và nhịp tim thay đổi. Cộng thêm yếu tố lạnh, nguy cơ vỡ mạch máu não ngay trong nhà vệ sinh là cực kỳ cao.
• Lời khuyên: Luôn để sẵn áo ấm cạnh giường. Mặc đủ ấm trước khi ra khỏi chăn. Nếu nhà vệ sinh quá lạnh, nên lắp đèn sưởi. Cố gắng kiểm soát táo bón bằng chế độ ăn nhiều rau xanh.

5. Bỏ Qua Ly Nước Ấm Khởi Động

Sau một đêm dài ngủ (6-8 tiếng), cơ thể không được cung cấp nước, cộng với việc hít thở trong không khí khô hanh mùa đông, máu của người già vào buổi sáng thường bị cô đặc (độ nhớt máu tăng cao).

• Cơ chế y khoa: Máu đặc quánh làm dòng chảy chậm lại, tim phải làm việc vất vả hơn để bơm máu. Đây là điều kiện lý tưởng để hình thành các cục máu đông gây tắc mạch máu não (nhồi máu não) hoặc nhồi máu cơ tim.
• Lời khuyên: Ngay sau khi thực hiện “quy tắc 3 cái nửa phút” và ngồi dậy, hãy uống ngay khoảng 200ml nước ấm. Nước ấm giúp làm loãng máu, kích thích tuần hoàn và khởi động hệ tiêu hóa.

  

Dấu Hiệu Cảnh Báo Sớm Cần Gọi Cấp Cứu Ngay

Dù đã phòng tránh, nhưng gia đình vẫn cần thuộc lòng quy tắc BE FAST để nhận biết dấu hiệu đột quỵ và đưa đi cấp cứu trong “thời gian vàng”:

• B (Balance): Mất thăng bằng, chóng mặt, đi loạng choạng.

  

• E (Eyes): Mờ mắt đột ngột.
• F (Face): Méo miệng, mặt xệ một bên.
• A (Arm): Yếu/liệt một bên tay chân (giơ tay không lên hoặc rớt xuống nhanh).
• S (Speech): Nói ngọng, nói đớ, không nói được.
• T (Time): Gọi ngay 115.

Mùa đông được coi là “mùa sát thủ” đối với người cao tuổi có bệnh nền tim mạch, huyết áp. Việc từ bỏ 5 thói quen xấu kể trên không tốn kém tiền bạc nhưng lại là những “liều vắc-xin” hiệu quả nhất để phòng ngừa đột quỵ. Hãy chia sẻ thông tin này đến ông bà, cha mẹ để giúp họ có một mùa đông an toàn, khỏe mạnh.